Kowal bezskrzydły — czerwone owady na murach, czyli „tramwajarze”

Jak wygląda i skąd nazwa „tramwajarze"

Kowal bezskrzydły to płaski pluskwiak o intensywnie czerwonym pancerzu z wyrazistym czarnym wzorem — dwie duże czarne plamy na grzbiecie i czarna „maska" przywodzą na myśl ludową grafikę albo, jak chce potoczna nazwa, dawne mundury tramwajarzy z czerwonymi wypustkami. Człon „bezskrzydły" bierze się stąd, że u większości osobników skrzydła są szczątkowe i owad nie lata — całe życie spędza pieszo, w promieniu kilkudziesięciu metrów od miejsca wylęgu. To jeden z najpospolitszych i najłatwiej rozpoznawalnych owadów w polskich miastach.

Dlaczego zbierają się w gromady i akurat w tym miejscu

Kowale są ciepłolubne i towarzyskie: wiosną i jesienią zbijają się w gęste grupy na powierzchniach, które szybko nagrzewają się od słońca — południowe ściany, podmurówki, pnie starych lip. Miejsce nie jest przypadkowe także z powodu jadłospisu: kowal żeruje głównie na opadłych nasionach lipy oraz roślin ślazowatych (malwy, ślazy), więc budynek pod lipami ma ich zawsze najwięcej. Jesienią gromady szukają dodatkowo osłoniętych szczelin przy cokole na zimowanie — stąd wrażenie, że „idą do domu". W praktyce do mieszkań trafiają pojedynczo i przypadkiem.

Czy kowal szkodzi

Uczciwa odpowiedź: praktycznie nie. Nie gryzie ludzi ani zwierząt, nie przenosi chorób, nie interesuje się drewnem, tkaninami ani spiżarnią. Żeruje na nasionach, które i tak leżą na ziemi; ogrodnikom potrafi co najwyżej podjadać nasiona malw. Nie będziemy z niego robić szkodnika, bo nim nie jest — jeśli ktoś oferuje Ci „pilny zabieg na tramwajarze", warto zapytać, przed czym właściwie ma chronić. Problemem bywa wyłącznie estetyka masowych skupisk, a na to są prostsze sposoby niż chemia.

Kowal a pluskwa i inne czerwono-czarne owady

Najczęstsza realna obawa brzmi: „czy to nie pluskwy?". Nie — i różnice widać gołym okiem. Pluskwa domowa jest jednolicie rdzawobrązowa, bez czerwono-czarnego wzoru, wyraźnie mniejsza, i nigdy nie wygrzewa się na słońcu w gromadach — żyje w ukryciu przy miejscu spania człowieka. Kowal jest jaskrawy, dzienny i publiczny: siedzi na murze na widoku. Bywa też mylony ze strojnicą baldaszkówką (czerwono-czarne paski, żeruje na roślinach baldaszkowych) i z ogniczkiem — żaden z nich również nie zagraża domownikom. Zasada praktyczna: czerwono-czarny wzór u krajowych pluskwiaków to sygnał ostrzegawczy dla ptaków, nie dla ludzi. Pełne porównanie owadów najczęściej mylonych z pluskwą — z tabelą i checklistą — znajdziesz w artykule robak podobny do pluskwy: jak odróżnić.

Jak ograniczyć skupiska bez zwalczania

Skuteczniejsze od jakiegokolwiek oprysku jest odcięcie stołówki i kryjówek: regularne zamiatanie lub zgrabianie opadłych nasion lipy z tarasu, opaski i chodnika (to one trzymają gromadę przy budynku), uszczelnienie szczelin przy cokole, progach i parapetach przed jesienią, uporządkowanie desek, doniczek i liści sprzed elewacji. Skupisko z tarasu można po prostu zmieść albo spłukać wodą — owady nie wrócą w to samo miejsce, jeśli nie znajdą tam nasion i ciepłych szczelin. Więcej domowej profilaktyki: jak naturalnie zabezpieczyć dom przed insektami.

Kiedy w ogóle rozważyć zabieg

Rzadko. Realne uzasadnienie pojawia się w obiektach wrażliwych — gastronomia z ogródkiem, przedszkole, obiekt z certyfikacją — gdy masowe skupiska nawracają mimo porządków, albo we wspólnotach, gdzie setki owadów na elewacji i klatce schodowej stają się problemem użytkowym. Wtedy ma sens punktowy zabieg obwodowy w ramach dezynsekcji, wykonywany rano lub wieczorem, poza godzinami aktywności pszczół i innych zapylaczy. W domu jednorodzinnym niemal zawsze kończy się na miotle i uszczelkach — i dobrze.

Najczęstsze pytania

Przeczytaj również