Robotnica szerszenia żyje zwykle kilka tygodni, królowa – blisko rok. Cała kolonia zamiera jesienią, przeżywają tylko młode królowe. A szerszeń azjatycki? W Polsce nie stwierdzono jeszcze zadomowionej populacji – niepokoi za to gatunek, który dotarł już do naszych granic. Wyjaśniamy oba wątki.
Szerszeń europejski to nasz największy rodzimy osądowaty – groźnie wygląda, ale atakuje głównie w obronie gniazda. Robotnice żyją kilka tygodni, kolonia rozpada się jesienią, a zimująca królowa zakłada nowe gniazdo wiosną. Szerszenia azjatyckiego (Vespa velutina) w Polsce jeszcze nie ma jako stałej populacji, ale zbliża się od zachodu. Gniazda w pobliżu domów najlepiej usuwać profesjonalnie – usuwaniem gniazd owadów zajmujemy się w Warszawie i okolicach.
Czy szerszeń azjatycki jest już w Polsce?
Szerszenia azjatyckiego (Vespa velutina) nie ma w Polsce jako trwale zadomowionej populacji. To gatunek inwazyjny, który przybył do Europy Zachodniej i systematycznie rozprzestrzenia się na wschód – pojedyncze stwierdzenia notowano już w krajach sąsiadujących z Polską. W polskiej debacie funkcjonują dwa różne "szerszenie azjatyckie", które warto rozróżnić:
Vespa velutina – szerszeń azjatycki (in. o nogach żółtych). Mniejszy od naszego rodzimego, ciemny, z żółtymi końcówkami odnóży. To on rozprzestrzenia się w Europie i budzi obawy pszczelarzy, bo poluje na pszczoły.
Vespa mandarinia – szerszeń olbrzymi, medialny "murder hornet". Występuje w Azji Wschodniej i nie występuje w Europie – sensacyjne nagłówki często mylą go z velutiną.
W praktyce: jeśli widzisz w Polsce dużego szerszenia, to niemal na pewno nasz rodzimy szerszeń europejski (Vespa crabro) – gatunek pospolity i chroniony w niektórych sytuacjach, nieżyjący w konflikcie z człowiekiem poza obroną gniazda.
Jak odróżnić oba gatunki po wyglądzie? Szerszeń europejski jest większy – królowa dorasta do około 35 mm – i ma rudo-żółte ubarwienie z brązowymi akcentami. Szerszeń azjatycki (Vespa velutina) jest wyraźnie mniejszy i ciemniejszy: niemal czarny tułów, pojedynczy żółto-pomarańczowy pas na odwłoku i charakterystyczne żółte końcówki odnóży. To właśnie ciemna sylwetka z żółtymi „skarpetkami” jest najszybszym sposobem rozpoznania gatunku inwazyjnego.
Ile żyje szerszeń?
Długość życia szerszenia zależy od tego, o którą osobę w kolonii chodzi. Inaczej żyje robotnica, inaczej samiec, a inaczej królowa – i to właśnie ona jest kluczem do przetrwania całego gatunku przez zimę.
| Osobnik | Ile żyje | Rola w kolonii |
|---|---|---|
| Robotnica | Kilka tygodni | Zdobywa pokarm, buduje gniazdo, karmi larwy, broni kolonii |
| Samiec (truten) | Kilka tygodni jesienią | Pojawia się pod koniec sezonu, zapładnia młode królowe, potem ginie |
| Królowa | Blisko rok | Zakłada gniazdo, składa jaja, zimuje – jako jedyna przeżywa do następnego sezonu |
Cała kolonia szerszeni to konstrukcja jednosezonowa. Powstaje wiosną, rośnie przez lato, osiąga szczyt liczebności późnym latem, a jesienią zamiera. Stare gniazdo nie jest zasiedlane ponownie – wiosną królowa buduje nowe od zera.
Cykl życia kolonii – od wiosny do zimy
Wiosna: samotna królowa
Po zimowaniu królowa budzi się i szuka miejsca na gniazdo – strychu, dziupli, skrzynki roletowej, zakamarka pod dachem. Buduje pierwsze komory i sama karmi pierwsze pokolenie robotnic.
Lato: rozrost kolonii
Gdy robotnice przejmują obowiązki, królowa skupia się wyłącznie na składaniu jaj. Gniazdo szybko rośnie – to właśnie w tym okresie najczęściej zauważamy wzmożony ruch szerszeni wokół domu.
Późne lato i jesień: szczyt i schyłek
Kolonia osiąga największą liczebność, pojawiają się samce i młode królowe. Po godach młode królowe szukają kryjówek na zimę, a reszta kolonii – robotnice, samce i stara królowa – ginie wraz z pierwszymi chłodami.
Gniazdo szerszeni jesienią wygasa samo. Jeśli jest w bezpiecznym, oddalonym miejscu, często wystarczy poczekać. Problem pojawia się, gdy gniazdo jest przy wejściu, oknie, na tarasie albo w miejscu przejścia – wtedy przez całe lato stwarza realne ryzyko użądleń.
Szerszeń, osa czy pszczoła – jak rozróżnić?
Przy usuwaniu gniazda gatunek ma znaczenie – inaczej podchodzi się do os, inaczej do chronionych pszczoł. Oto najprostsze różnice:
| Cecha | Szerszeń | Osa | Pszczoła |
|---|---|---|---|
| Wielkość | Największy (do ~3,5 cm) | Średni | Średni, krępa |
| Ubarwienie | Żółto-brunatne, rudawa głowa | Jaskrawo żółto-czarna | Brązowa, owłosiona |
| Odgłos | Niski, głośny buczek | Wyższy brzęk | Cichy brzęk |
| Zachowanie | Spokojny z dala od gniazda | Nachalna przy jedzeniu | Łagodna, przy kwiatach |
Jeśli gniazdo należy do pszczół, nie niszczymy go – kontaktujemy się z pszczelarzem, który przenosi rój. Przy zabiegach na owady błonkoskrzydłe dbamy o minimalizację ryzyka dla zapylaczy: pracujemy zwykle wcześnie rano lub wieczorem, poza szczytem aktywności owadów.
Co robić, gdy szerszenie zbudowały gniazdo przy domu?
Gniazdo w bezpiecznej odległości od domów można często zostawić – jesienią wygaśnie samo. Interwencja jest wskazana, gdy gniazdo znajduje się w miejscu ryzykownym:
- Przy wejściu, oknie, na balkonie lub tarasie
- W skrzynce roletowej, pod parapetem, w ścianie
- Tam, gdzie bawią się dzieci lub przebywają zwierzęta
- Gdy w domu jest osoba z alergią na jad owadów
Próba zniszczenia gniazda własnymi siłami – sprayem, ogniem, zalaniem wodą – to najczęstsza przyczyna masowych użądleń. Zaniepokojone szerszenie atakują grupą, a ich jad u osób uczulonych może wywołać wstrząs anafilaktyczny. Usuwanie gniazda zostaw specjaliście z odpowiednim ubraniem ochronnym i sprzętem.
W Warszawie i okolicach usuwamy gniazda szerszeni i os bezpiecznie, często tego samego lub następnego dnia. Zabieg wykonujemy w kombinezonie ochronnym, a gniazdo zabezpieczamy i usuwamy w całości, gdy to możliwe.
Najczęściej zadawane pytania o szerszenie
Ile żyje szerszeń?
Robotnica szerszenia żyje zwykle kilka tygodni, samce – podobnie, pojawiając się dopiero jesienią. Królowa żyje blisko rok, bo jako jedyna zimuje i wiosną zakłada nową kolonię. Całe gniazdo jest jednosezonowe – jesienią wygasa.
Czy szerszeń azjatycki występuje w Polsce?
Szerszenia azjatyckiego (Vespa velutina) nie stwierdzono w Polsce jako trwałej, zadomowionej populacji. To gatunek inwazyjny rozprzestrzeniający się z Europy Zachodniej na wschód, notowany już w pobliżu polskich granic. Szerszenia olbrzymiego (Vespa mandarinia, tzw. murder hornet) w Europie nie ma w ogóle.
Czy gniazdo szerszeni odradza się w tym samym miejscu?
Nie. Stare gniazdo nie jest zasiedlane ponownie. Jesienią kolonia zamiera, a wiosną młoda królowa buduje zupełnie nowe gniazdo – niekoniecznie w tym samym miejscu. Puste gniazdo po sezonie można bezpiecznie usunąć.
Czy szerszenie są niebezpieczne?
Z dala od gniazda szerszenie są raczej spokojne i nie atakują bez powodu. Zagrożenie rośnie przy gnieździe, którego bronią grupowo. U osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych użądlenie może być groźne – w takiej sytuacji potrzebna jest szybka pomoc medyczna.
Czy można samemu zniszczyć gniazdo szerszeni?
Odradzamy. Samodzielne próby – spray, ogień, zalewanie – najczęściej kończą się atakiem całej kolonii i wieloma użądleniami. Usuwanie gniazda wymaga ubrania ochronnego i doświadczenia – bezpieczniej zlecić je firmie zajmującej się usuwaniem gniazd.
Powiązane usługi
Usuwanie gniazd szerszeni w Twojej dzielnicy
Działamy na terenie całej Warszawy. Dojazd w granicach Warszawy wliczony w cenę, miejscowości podwarszawskie od 30 zł.
Masz gniazdo szerszeni lub os przy domu?
